Cây “tỉ đô” ở Tây Nguyên giờ ra sao: Vào vườn mắc ca “tính tiền” cùng nông dân

Dù chưa cho thu hoạch chính thức, cũng không được chăm sóc cẩn trọng, kỳ công như hồ tiêu, cà phê nhưng mắc ca-loài cây được mệnh danh là “nữ hoàng quả khô” đã từng bước khẳng định địa vị của mình khi đem lại niềm vui cho người nông dân.

Mắc ca – loài cây còn nhiều “bí ẩn”

Khoảng 10 năm trở lại đây, cây mắc ca được trồng trên quy mô lớn ở 1 vài tỉnh như Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng. Nhiều ý kiến cho rằng, đây là 1 loài cây có giá trị, chờ mong sẽ giúp bà con cải thiện kinh tế.

Trên phân khúc GĐ này, giá hạt mắc ca tương đối cao và ổn định (từ 80-100 ngàn/kg hạt tươi).

Tuy nhiên, năng suất của loài cây này đang là 1 dấu hỏi rất lớn đối có 1 vài nông hộ và cơ quan chuyên môn. Có các vườn cây sai quả, nhưng cũng có không ít vườn mắc ca ra trái kém. Vậy lý do của vấn đề này là gì?

Trong 10 năm trồng mắc ca, bà con được gì và mất gì? Làm thế nào để trồng mắc ca 1 1 vàih hiệu quả và cho năng suất tốt nhất?

Nhằm trợ giúp các thắc mắc này, PV Báo điện tử Infonet đã có các buổi vào vườn mắc ca nghiên cứu thực ở và phỏng vấn 1 vài chuyên gia đầu ngành nông nghiệp để có tài liệu thực ở nhất về thực trạng và hiệu quả đầu tư loại cây này.

Ông Điểu Đắc (bên phải) vui mừng vì vườn mắc ca cho ra trái bói 2 lần/năm

Vào vườn mắc ca nói chuyện có nông dân

Dẫn PV dạo quanh 1 vòng trong rẫy mắc ca của mình, ông Điểu Đắc (SN 1965, bon Bu Brăng 1, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức cho hay, năm 2012, ông trồng xen 400 cây mắc ca trong vườn cà phê. Đến năm 2017, cả 400 cây mắc ca của ông đã cho trái bói. Đặc biệt, cây mắc ca của ông cũng như của bà con ở Quảng Trực lại cho 1 năm 2 lần quả khiến bà con rất vui mừng.

Ông Điểu Đắc chia sẻ: “Có lẽ là do khí hậu phù hợp nên vùng Quảng Trực chúng tôi được thu 2 đợt mắc ca trong năm vào tháng 3 và tháng 9. Dù vườn tôi mới thu bói nhưng cũng cho lương hơn 50 triệu/năm. Mình trồng chơi chơi, ít chăm sóc mà có lương vậy là vui rồi”.

Cũng theo ông Điểu Đắc, ngoài phân khúc, giống mắc ca giao động từ 40-50 ngàn/cây. Như vậy, việc đầu tư để trồng mắc ca không tốn quá nhiều công sức. Nếu trồng tập trung, mỗi ha đất sẽ trồng được từ 290-330 cây mắc ca, tương đương dao động 12-15 triệu đồng tiền giống, tính cả tiền công đào hố, trồng thì mất dao động 25 triệu/ha. Đến năm thứ 5 cây bắt đầu cho thu bói, dao động năm thứ 8 sẽ cho thu hoạch chính thức có năng suất từ 3-5 tấn hạt/ha. So có mức giá GĐ này (80-100 ngàn/1kg hạt tươi), mỗi ha mắc ca sẽ thu về từ 200-300 triệu, trừ kinh phí ra cũng rất có lợi nhuận vì cây này ít tốn công chăm sóc, khi thu hoạch cũng dễ làm vì thương lái thường thu mua quả tươi, nông dân không phải mất công bảo quản lâu.

Tương tự, ông Bùi Minh Hải, Trưởng bon Bu Brăng 2 cũng trồng 400 cây mắc ca xen canh có cà phê và cũng có mức lương dao động 50 triệu/năm. Theo ông Hải, việc trồng xen canh cây mắc ca có cà phê hoặc hồ tiêu rất tiện lợi. Trong khi đây, bà con cũng không phải mất thêm công sức để chăm sóc mắc ca vì loài cây này có sức chịu đựng rất tốt.

Theo ông Hải, số đông bà con trồng mắc ca ở xã Quảng Trực đều được Ngân hàng Liên việt Postbank (Ngân hàng Bưu điện Liên Việt) hỗ trợ cho vay vốn để mua cây giống, đầu tư phân bón nhằm chăm sóc vườn mắc ca. Ngoài ra, nhiều hộ nghèo cũng được huyện cấp giống mắc ca miễn phí. Trên địa bàn xã Quảng Trực, bà con chủ yếu trồng xen canh cây mắc ca có cà phê, hồ tiêu nên kinh phí thấp, khả năng rủi ro ít, việc thu hồi vốn là chuyện không quá khó. Tuy nhiên, để phân tích được hiệu quả thực sự mà loại cây này có lại thì phải cần thêm thời gian khi cây được từ 8-10 năm tuổi.

Ông Hải thảo luận: “Đa số bà con trồng xen mắc ca có vườn cà phê. Hiện giờ vừa có cà phê, vừa có mắc ca đề thu hoạch là vui rồi. Còn việc phân tích mắc ca có lại năng suất, hiệu quả như thế nào phải cần thêm thời gian vì 1 vài vườn mắc ca hiện giờ vẫn đang trong GĐ kiến thiết, ra trái bói chứ chưa cho thu hoạch chính thức”.

Ông Hải chia sẻ thêm rằng, cây mắc ca trên địa bàn phát triển khá đồng đều, tỉ lệ sống tới 95%. Trong khi đây, công chăm sóc, thu hoạch cây mắc ca rất ít, nhàn rỗi hơn nhiều so có cà phê, hồ tiêu, điều..

“Thi thoảng có vài cây bị xì mủ ở gốc, còn chưa có vườn nào bị sâu bệnh cả. Cây mắc ca khỏe lắm, bà con chủ yếu phát cỏ, tưới nước chứ hầu như không phải phun thuốc”, ông Hải thảo luận.

Theo nghiên cứu của PV, GĐ này ở huyện Tuy Đức có 2 điểm thu mua hạt mắc ca là Công ty Lữ Hoàng và Công ty Phú Nông. Ngoài ra, còn nhiều điểm thu mua nhỏ khác chắc chắn đầu ra cho hạt mắc ca của bà con nông dân trên địa bàn.

Một chủ đại lý thu mua hạt mắc ca ở huyện Tuy Đức chia sẻ, mấy năm nay lượng thương lái, đại lý thu mua hạt mắc ca đã xuất hiện nhiều. Do đây, sự tranh đua về việc thu mua loại hạt này đã bắt đầu giúp nông dân hưởng lợi, không có chuyện độc quyền khi thu mua hay không tìm được đầu ra cho mắc ca. “Hiện nguồn mắc ca ở tỉnh Đắk Nông còn ít, nhiều khi thương lái, đại lý chẳng có hàng để mua”, người này chia sẻ.

Tại huyện Krông Năng (Đắk Lắk) hiện có dao động 300 ha mắc ca. Theo Phòng NN&PTNT huyện Krông Năng, trên địa bàn huyện đã xuất hiện 1 vài cơ sở, hợp tác xã, công ty đầu tư cơ sở vật chất như máy xay, máy sơ chế, bảo quản hạt mắc ca.

Bên cạnh đây, nhiều cơ sở chế biến hạt mắc ca được thành lập, thu mua quả tươi để rang sấy, đâyng hộp, nhiều thương hiệu hạt mắc ca địa phương xuất hiện trên phân khúc. Nhìn chung, nhu cầu tiêu thụ, đầu ra cho hạt mắc ca đang dần hình thành và từng bước ổn định.

Một chủ cơ sở sản xuất mắc ca ở huyện này cho hay, hiện nguồn hạt mắc ca ở địa phương chưa đủ cung cấp cho 1 vài cơ sở thu mua, sơ chế. Riêng 1 vài công ty lớn ở Đắk Lắk thì phải nhập hàng từ nước ngoài về để chế biến, xuất khẩu sang 1 vài phân khúc như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan…Còn cơ sở sản xuất, chế biến nhỏ thì chủ yếu đưa hạt mắc ca vào tiêu thị ở cá đô thị lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM…”Nhìn chung, phân khúc tiêu thụ hạt mắc ca khá sôi động. Tuy nhiên, nguồn hàng trong nước, cụ thể là khu vực 1 vài tỉnh Tây Nguyên thì phải chờ vài năm nữa mới cung ứng được”, người này phân tích.

Tại Krông Năng, cũng có nhiều hộ bắt đầu gặt hái thành công từ vườn mắc ca. Điển hình như trường hợp ông Đinh Công Định (SN 1971, ngụ xã Đliê Ya). Hiện ông Định đang có 18 ha mắc ca. Trong đây, có 3 ha cho thu hoạch chính thức, 10 ha cho trái bói. Mỗi năm, ông thu được hàng tỷ đồng từ hạt và 1 vài sản phẩm khác của mắc ca.

Ông Lê Rế, Trưởng Phòng NN-PTNT Krông Năng chia sẻ, nhằm định hướng lâu dài cho sản xuất và tiêu thụ mắc ca 1 1 vàih hiệu quả, lãnh đạo huyện và 1 vài phòng chuyên môn đã nỗ lực phát triển mô hình liên kết giữa công ty, hợp tác xã đến người dân. Qua đây, từng bước tạo chuỗi liên kết sản phẩm trong việc tổ chức sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm cho bà con và tạo dựng thương hiệu hạt mắc ca Krông Năng.

Những ưu thế của “nữ hoàng”

Nhiều nông dân “làm chơi ăn thật” nhờ cây mắc ca

Theo thống kê sơ bộ, GĐ này 1 vài tỉnh Tây Nguyên có tổng quy mô 2.266 ha trồng mắc ca, chiếm 64,01% quy mô cây mắc ca của cả nước; sản lượng quả tươi thu hái được 246 tấn, chiếm 91,45% sản lượng của cả nước.

Diện tích mắc ca ở Tây Nguyên chủ yếu tập trung ở 1 vài tỉnh Lâm Đồng (44,04%), Đắk Nông (35,30%) kế đến là Đắk Lắk.

Trong đây, tỉnh Đắk Lắk có dao động 766 ha mắc ca, chủ yếu trồng tập trung ở hai huyện Krông Năng và Ea Kar. Còn tỉnh Đắk Nông có dao động 800 ha mắc ca, được trồng tập trung ở huyện Tuy Đức.

Nhìn chung, cây mắc ca có nhiều ưu thế vì “dễ tính”, sức chịu đựng tốt, dễ trồng, dễ chăm sóc, mức đầu tư về công sức, phân bón, nước tưới thấp hơn nhiều so có cà phê và hồ tiêu.

Đặc biệt, cây mắc ca thích nghi có nhiều môi trường thổ nhưỡng, khí hậu khác nhau. Bởi vậy, nếu người trồng có chế độ chăm sóc hợp lý, mắc ca có thể sinh trưởng, phát triển tốt trên đất nghèo kiệt, cằn cỗi, hàm lượng bô-xít mà ít loài cây có thể sinh sống được.

Ngoài ra, mắc ca cũng được phân tích có khả năng kháng bệnh cao. Đến nay chưa phát hiện loại sâu bệnh nào gây nguy hại nghiêm trọng trên 1 vài quy mô được trồng. Hiện chỉ có bệnh xỉ mủ ở gốc, thân cây gây héo cây ở mức độ nhẹ, xuất hiện rải rác ở 1 số nơi.

Cây mắc ca ở Đắk Lắk và Đắk Nông được phân tích có tốc độ sinh trưởng mạnh, phù hợp có khí hậu, đất đai ở địa phương, dễ chăm sóc, phù hợp có tập quán canh tác cũng như điều kiện đầu tư, sản xuất của bà con dân tộc thiểu số ở chỗ.

Mặt khác, mắc ca là cây lâm nghiệp, có tốc độ tăng trưởng nhanh. Sau 3 năm trồng, mắc ca có thể đạt chiều cao 3m, tán lá rộng trên 2,5m và đạt độ che phủ tương đối. Như vậy, việc trồng mắc ca vừa đem lại lợi ích về kinh tế cũng như phủ xanh đất trống, đồi núi trọc hiệu quả.

Trên thực ở, ở 1 số vùng như Krông Năng (Đắk Lắk), Đức Trọng, Đơn Dương, Lâm Hà (Lâm Đồng), Tuy Đức (Đắk Nông), việc bà con trồng xen mắc ca có 1 vài loại cây khác đã có lại hiệu quả ban đầu về kinh tế.

Tuy nhiên, 1 vài chuyên gia khuyến cáo, đây là loài cây mới nên cần phải phân tích kỹ trước khi phổ biến rộng rãi. Đặc biệt, công tác chọn giống, quy hoạch vùng trồng cho cây mắc ca cần gắn có 1 vài cơ sở chế biến, tiêu thụ sản phẩm, chắc chắn sản xuất có hiệu quả, cắt giảm rủi ro cho người trồng. Do đây, dù có nhiều ưu thế, nhiều tiềm năng nhưng chẳng thể trồng mắc ca đại trà, tránh bài học vỡ quy hoạch như cây hồ tiêu.

Mùa quả ngọt

Xã Quảng Trực là nơi nhiều vườn mắc ca cho 2 vụ trái mỗi năm

Huyện Tuy Đức là nơi được quy hoạch, trồng tập trung nhiều quy mô mắc ca nhất của tỉnh Đắk Nông. Theo phân tích của Phòng Nông nghiệp huyện Tuy Đức, cây mắc ca rất phù hợp có thổ nhưỡng, khí hậu ở địa phương này. Các giống mắc ca được trồng chủ yếu ở Tuy Đức gồm OC, 246, 816, 900, H2… Trong đây, mật độ cây sống đạt 95%, GĐ này 1 vài vườn chưa bị sâu bệnh, cây phát triển tốt. Đặc biệt, các vườn trồng từ 2012-2013 đã cho thu bói, năng suất dao động 5-6kg hạt/cây.

Hiện giá bán hạt mắc ca ở Tuy Đức giao động từ 80-100 ngàn/kg chưa qua chế biến. Do vậy, mắc ca được phân tích là cây trồng tiềm năng bên cạnh cà phê, hồ tiêu…

Từ các mô hình trồng thí điểm, UBND huyện Tuy Đức xác định, mắc ca sẽ là cây trồng chủ lực của huyện trong tương lai. Tuy nhiên, để phát triển cây mắc ca 1 1 vàih bền vững, có lại lợi ích thiết thực cho người dân, cần phải phân vùng cụ thể, quy mô mở rộng hàng năm.

Bên cạnh việc quản lý về quy mô, vị trí trồng, UBND huyện Tuy Đức cũng quản lý ngay từ khâu đầu vào như chất lượng cây giống, kỹ thuật trồng… Đồng thời, 1 vài hộ nông dân cũng được cung cấp đầy đủ, kịp thời 1 vài tài liệu về phân khúc giống, giá cả sản phẩm, tình hình sản xuất, tiêu thụ mắc ca trong nước và địa cầu…

Nhờ có sự quan tâm sâu sát của chính quyền địa phương, hiện nhiều hộ dân ở Tuy Đức đã bắt đầu thu hái các “mùa quả ngọt” từ cây mắc ca.

(còn tiếp)

Tìm hiểu thêm https://duanoriggarden.com/